petak , jul 19 2019

Dimitrije Stojaković-Döme Sztójay

Rođen 1883. u Vršcu (tadašnja Austrougarska) pod imenom Dimitrije Stojaković. Učestvovao je u Prvom svetskom ratu kao oficir Austrougarske vojske i uspeo je da dogura do čina pukovnika. Nakon rata se pridružio kontrarevolucionarnoj vojsci Mikloša Hortija te se sa budućim mađarskim regentom sprijateljio. Specijalnost u ratu mu je bila kontra-obaveštajna delatnost. Nakon što je Horti došao na vlast, Stojaković je postavljen za vojnog atašea u Berlinu, gde se nalazio od 1925. do 1933. godine. Naredne dve godine je proveo na poziciji  ministra odbrane u Mađarskoj, a 1935. postaje ambasador u Berlinu. 1927. godine je promenio svoje ime u Deme Stojaj/Döme Sztójay, mađarizovanu verziju njegovog pravog imena Dimitrije Stojaković. Dan nakon vojnog puča u Beogradu, 28. marta 1941. sastao se sa Adolfom Hitlerom koji je od njega tražio veće angažovanje Mađarske koja će kasnije uzeti učešća u napadu na kraljevinu Jugoslaviju. Početkom rata je isticao potrebu za neutralnošću Mađarske ali je nakon okupacije Jugoslavije predlagao regentu Hortiju veće angažovanje Mađarske u predstojećem napadu na Sovjetski savez, jer bi u suprotnom Rumunija mogla biti nagrađena onim teritorijama na koje je Mađarska imala pretenzije.

 

Sve do 1944. Stojaj je provodio vreme u Berlinu, da bi nakon ulaska oružanih snaga Trećeg rajha u Mađarsku marta iste godine prihvatio funkciju predsednika vlade i ministra spoljašnih poslova kraljevine Mađarske. Prethodno je regent Horti morao da smeni premijera Mikloša Kalaja, koji je potajno pregovarao sa saveznicima i nudio im bezuslovnu kapitulaciju Mađarske. Kao premijer, Stojaković se pokazao izuzetno rigoroznim i ispunio je većinu uslova koje je postavljao Adolf Hitler. Ukinuo je radničke sindikate, povećao broj mađarskih trupa na Istočnom frontu i uklonio iz javnog života levičarske političare. Takođe je pomagao deporataciju mađarskih Jevreja u nemačke koncentracione logore. Dozvolio je ponovno funkcionisanje partije „Strelastih krstova“ na čelu sa Ferencom Salašijem. Horti je tražio hitno smenjivanje Stojaja, ali je ovaj naturalizovani Mađar već bio pokupio simpatije nacista. Mađarski regent je iz tog razloga sabotirao rad vlade i sprečavao deportaciju Jevreja iz Mađarske. Njegovi protesti su urodili plodom avgusta 1944. kada je Stojaj smenjen a na njegovo mesto postavljen Geza Lakatoš.

Kada su Nemci svrgnuli konačno regenta Mikloša Hortija, oktobra 1944; Stojaj nije ponovo postavljen na mesto premijera. Zbog lošeg zdravlja se postepeno povlačio iz državne i vojne službe. Napustio je Mađarsku sa nemačkim trupama aprila 1945. a američke jedinice su ga zarobile i isporučile Mađarskoj oktobra iste godine. Osuđen je zbog ratnih zločina i zločina protiv mađarskog naroda od strane suda u Budimpešti, te je 1946. streljan.

 

Deme Stojaj i Adolf Hitler.

 

Sa vrhovnim štabom Vermahta. Pored Stojaja na fotografiji su Joakim fon Ribentrop, Adolf Hitler, Herman Gering, Alfred Jodl i Vilhelm Kajtel.

 

Streljanje Stojaja u Budimpešti, 22. avgust 1946.

 

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *