četvrtak , april 25 2019

DRUGI PEŠADIJSKI PUK ,, KNJAZ MIHAILO’’ GVOZDENI PUK

U toku oslobodilačkih ratova 1912-1918. godine, Srbija je mobilisala oko 100 pešadijskih, konjičkih i artiljerijskih pukova. Sve ove ratne jedinice su hrabro i požrtvovano, uz velike gubitke, izvršile svoju patriotsku dužnost prema otadžbini. Međutim, samo je jedan puk, zbog svoje legendarne hrabrosti, kao najbolji puk srpske vojske dobio počasni naziv GVOZDENI PUK, bio je to 2.pešadijski puk ,, Knjaz Mihailo’’ 1.poziva, koji je mobilisan u Prokuplju početkom oktobra 1912. godine od ljudstva sa područja Prokupačke okružne pukovske komande. Sačinjavali su ga vojni obveznici od 21. do 31. godine života. Prilikom mobilizacije za Prvi balkanski rat protiv Turaka, već posle svega četiri dana, 07.10.1912. godine iz Prokuplja je na granicu krenuo kompletan puk. U rat je krenulo 4.655 vojnika i podoficira i 60 oficira. Krenuli su ljudi u najboljim godinama, u rat je otišla mladost i snaga Topličkog okruga.

U čuvenoj bici na Kumanovu, ovaj puk bio je na krajnjem desnom krilu srpskog borbenog rasporeda i u hrabrom jurišu razbio je turski front. U toj bici poginulo je 45 vojnika i podoficira i 1 oficir a ranjeno je 288 vojnika i podoficira i 5 oficira.

U borbama za oslobođenje Prilepa, kada su zaustavljene Moravska i Drinska divizija u uskom klancu, ovaj puk je preko zaleđenih planinskih vrhova Kozjaka i Krsteca udario u bok Turaka i time omogućio proboj neprijateljskog fronta. Vojnici Gvozdenog puka su na leđima preneli artiljerijska oruža. U borbama kod Prilepa, poginulo je 57 vojnika i podoficira i oficira a ranjeno je 227 vojnika i podoficira i 3 oficira.

Puk se posebno proslavio u borbama kod Bitolja, gde je turska vojska organizovala odsudnu odbranu. Sa razvijenom zastavom, pod kišom artiljerijskih granata i mitraljeskih metaka, puk je pregazio ledenu Crnu reku i u jurišu na vis Kiromarica omogućio zauzeće Bitolja.

U borbama za Bitolj poginulo je 60 vojnika, podoficira i 2 oficira a ranjeno je 207 vojnika i podoficira.

Ukupno u Prvom balkanskom ratu sa Turcma, Drugi pešadijski puk 1. poziva ,, Knjaz Mihailo’’ imao je, samo za mesec dana borbe, poginulih 162 vojnika i 4 oficira a ranjenih 656 vojnika i podoficira i 11 oficira. Ukupno je u ovom ratu iz ovog puka izbačeno iz stroja 833 vojnika, podoficira i oficira.

Posle završetka rata protiv Turaka, zbog neprijateljskog držanja Bugarske, nije izvršena demobilizacija, već je puk ostao u Makedoniji, gde ga je zatekao početak Drugog balkanskog rata protiv Bugarske, juna 1913. godine.

Štab Drugog pešadijskog puka I poziva.

 

U najkritičnijem trenutku bitke na Bregalnici, 18. juna 1913. godine puk je zadobio besmrtnu slavu čuvenim jurišom na kotu 650, kada je probijen bugarski front i rešena bitka na Bregalnici. Tom prilikom je razbijen bugarski 13. puk, zarobljeno 806 bugarskih vojnika i podoficira i 365 oficira na čelu sa komandantom puka a zaplenjena je jedna topovska baterija, cela pukovska komora, zajedno sa vojnom muzikom i zastavom. U ovoj borbi puk je imao 115 poginulih vojnika i podoficira i 4 oficira, 686 ranjenih vojnika i podoficra i 3 oficira. Ukupno izbačenih iz stroja na Bregalnici je 801 vojnik i podoficir i 12 oficira. U nastavku rata, puk je vodio teške borbe oko Carevog sela na samoj granici sa Bugarskom gde su se Bugari ogorčeno branili na čuvenim Grlenskim položajima. Na tim položajima ih je zateklo i zaključenje primirja 18. jula 1913. godine. Ukupni gubici puka u ratu protiv Bugara 1913 godine, koji je trajao samo mesec dana iznosili su 2120 vojnika i podoficira i 33 oficira. U ovom ratu je poginuo i prvi ratni komandant puka, potpukovnik Vladimir Ristić, kome je kralj Petar lično prikačio orden Karađorđeve zvezde sa mačevima.

Ukupni gubici ovog puka u oba Balkanska rata iznosili su 2.938 vojnika i podoficira i 48 oficira. Od ovog rata, ovaj puk počinje da se naziva ,,Gvozdeni’’. Za to je plaćena strahovita cena: iz stroja je izbačeno 63 % i 80 % oficira.

U Prvom svetskom ratu, sada već ,,Gvozdeni’’ puk, je sa ponosom nosio svoju ratnu zastavu. Na Ceru se borio u samom centru bitke, na Tekerišu. U tim borbama poginulo je 54 vojnika i podoficira, a ranjeno 221 vojnik i podoficir i 4 oficira. Posle Cerske bitke, u dugotrajnoj i iscrpljujućoj bici na Drini ovaj puk je imao izvanredan uspeh kada je u borbama kod Limanske Ade na Drini u potpunosti razbio 79.zagrebački puk ,,Bana Jelačića’’ i tom prilikom zarobio 176 neprijateqskih vojnika, a na bojištu je prebrojano preko 500 poginulih neprijateljskih vojnika i 10 oficira među kojima i zamenik komandanta puka. U ovoj borbi puk je imao 31 poginulog vojnika i podoficira kao i 2 oficira, a ranjenih 149 vojnika i podoficira i 3 oficira. U teškim borbama za vreme odbrambene faze Kolubarske bitke, ovaj puk je za samo devet dana imao 892 vojnika i podoficira i 14 oficira izbačenih iz stroja. Pa i u tim teškim trenucima, puk ne samo da je branio položaje, već i hrabro vršio protivnapade i za samo dve noćne borbe 14. i 15. novembra zarobio je 387 neprijateljskih vojnika i podoficira. Koliko su pobili nisu uspeli da prebroje.

 

 

Vojnik Gvozdenog puka sa pukovskom zastavom.

 

U napadnoj fazi Kolubarske bitke, puk je vodio teške borbe za vis Kremenicu, tom prilikom je za samo jedan dan poginulo 53 vojnika i podoficira a ranjeno 214 vojnika i podoficira i 4 oficira. Videći kako mu ljudstvo gine, drugi ratni komandant puka, pukovnik Milivoje Stojanović Brka, lično je poveo puk u novi juriš i tom prilikom je Kremenica osvojena a pukovnik Stojanović slavno poginuo. U njegovu čast kompozitor Stanislav Binički je komponovao ,,Marš na Drinu’’. Komandu nad pukom primio je treći ratni komandant, pukovnik Dimitrije Milić. Za četiri meseca ratovanja u 1914. godini, puk je imao izbačenih iz stroja 2.303 vojnika i podoficira i 35 oficira. Na dan 1.1.1915. godine puk je u svom sastavu imao samo 1.793 vojnika i podoficira i 27 oficira. Tada su mnogi hrabri podoficiri unapređeni u čin potporučnika i preuzeli komandu nad vodovima i ponekom četom. Početkom 1915. godine , puk je prebačen u Makedoniju da bi ojačao front prema Bugarskoj. Za vreme proslave pukovske slave 6.aprila 1915. godine, puk je dobio telegram od kralja Petra kojim čestita slavu sledećim rečima:

 

’’OFICIRIMA, PODOFICIRIMA, KAPLARIMA I REDOVIMA DRAGOG MI DRUGOG PUKA IZ SVEG SRCA ČESTITAM DANAŠNJU SLAVU SA UVERENJEM, DA ĆE MOJ DIČNI DRUGI PUK I UBUDUĆE BITI PRVI MEĐU NAJBOLJIMA U BORBI ZA ODBRANU OTADŽBINE, DAJUĆI POKOLJENJIMA NAJBOLJI PRIMER JUNAŠTVA…’’

 

Kada sam vrhovni komandant puk proglašava najboljim u celoj vojsci, onda bolje pohvale nema. U teškoj 1915. godini, puk se borio u Makedoniji, branio je odstupnicu srpskoj vojsci, pošto je popalio mostove na Drimu kod Struge, poslednji je napustio srpsku teritoriju i krenuo preko albanskih bespuća. Iako je i tokom odstupanja preko Albanije vodio borbe sa Bugarima sve do blizu Elbasana, puk je od svih srpskih jedinica imao najmanje gubitaka u prelasku preko Albanije, {to govori o kvalitetu ljudstva i sposobnosti oficira ovog puka. Posle oporavka na Krfu, puk je 13.4. 1916. godine stigao brodovima na Halkidiki kod Soluna, gde je primio francusko oružje i opremu, i posle kraće obuke 18.7.1916. godine izašao na front. Puk se posebno istakao za vreme Gorničevske bitke, kada je u centru srpskog borbenog rasporeda, zauzeo selo Gorničevo i otpočeo gonjenje razbijenog neprijatelja. Samo 25.9.1916. godine ovaj puk je zarobio 5 bugarskih oficira i 804 vojnika i podoficira, zaplenio 4 topa, 7 mitraljeza, 600 pušaka itd.

U ovim borbama su se proslavile i jedine dve žene nosioci Karađorđeve zvezde sa mačevima, a koje su se borile u sastavu Gvozdenog puka, Milunka Savić i engleskinja Flora Sends.

Posebnu slavu puk je stekao osvajanjem čuvene kote 1212, 4.novembra 1916. godine, što je omogućilo da se oslobodi Bitolj. U ovim teškim borbama puk je imao teške gubitke jer je za samo dva meseca iz stroja je izbačeno 1.339 vojnika i podoficira i 64 oficira. Slavno je poginuo i treći ratni komandant puka, pukovnik Dimitrije Milić, nosilac Karđorđeve zvezde sa mačevima III i IV reda. Ukupno na Solunskom frontu od 1916. do septembra 1918. godine iz ovog puka je poginulo 13 oficira i 248 vojnika i podoficira, a ranjeno je 68 oficira i 1.425 vojnika i podoficira.

Posle proboja Solunskog fronta u kojem je aktivno učestvovao, puk se posebno istakao u borbama za oslobođenje Niša oktobra 1918. godine, Aleksinca, Ražnja, Paraćina, Svilajnca, do Grocke, gde je prebačen preko Dunava i preko Pančeva krenuo na Bečkerek, današnji Zrenjanin. Posle Bečkereka, puk je 7.11.1918. godine oslobodio Kikindu. Sredinom decembra 1918. godine povučen je iz Vojvodine u Beograd.

Puk je sve do 5.5.1920. godine zadržan u Beogradu kao gardijska jedinica obezbeđujući Dvor, Narodnu Skupštinu i Ministarstva. Tek kada je formirana Garda, puk je demobilisan i malobrojni preživeli ratnici koji su septembra 1912. godine krenuli iz Prokuplja u ratove, konačno su se vratili u svoj rodni kraj, popaljen i opustošen od bugarske okupacije.

Ratna zastava Drugog pešadijskog puka 1.poziva ,,Knjaz Mihailo’’, koji je nosio počasni naziv ,,Gvozdeni puk’’, bila je najodlikovanija zastava u srpskoj vojsci. Pukovskoj zastavi pripala su sledeća odlikovanja:

– Karađorđeva zvezda sa mačevima II reda,

– Karađorđeva zvezda sa mačevima III reda,

– Karađorđeva zvezda sa mačevima IV reda,

– Orden Belog orla III reda,

– Zlatna medalja za hrabrost i

– Francuski ratni krst sa palmom.

Drugi pešadijski puk je najodlikovanija jedinica u srpskoj vojsci. Iz Drugog pešadijskog puka 190 sa jednom Karađorđevom zvezdom sa mačevima i 39 sa dve KZm. I druga ratna odlikovanja kitila su grudi junaka ,,Gvozdenog puka”, boraca za oslobođenje Srbije iz Toplice, Jablanice i Zaplanja.

Ukupni gubici ovog puka u ratovima 1912-1918. godine približno iznose:

Poginulih

– 84 oficira, 3000 vojnika i podoficira Ranjenih

– – 148 oficira, 6.492 vojnika i podoficira

Ovo su gubici samo od neprijateljskih metaka u borbi. U ove brojeve nisu uračunati gubici od bolesti, naročito od kolere 1913. i tifusa 1915. godine jer nikad nisu ni utvrđeni.

 

Petko Marjanović, istoričar muzejski savetnik

Preuzeto sa: http://www.e-gimnazija.org/download/gvozdeni-puk.pdf

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *